Black Friday: Από την «τοτεμοποίηση» των εμπορευμάτων στην εργασιακή σκλαβιά.

Black Friday, ή αλλιώς, κάτι ακατανόητο στην Ελληνική και Κυπριακή κοινωνία, που όμως έχει συγκεκριμένους συμβολισμούς. Κανείς, από όλους αυτούς που δειλά δειλά θα ψελλίσουν τη φράση, δεν ξέρουν καν τι σημαίνει στην κυριολεξία. Ή την ιστορικότητα που την εμπεριέχει. Ίσως οι μεγαλύτεροι, να το έχουν ήδη εντάξει στη δική τους γλωσσική κατανόηση, κόβοντας κάποια κατάληξη ή αλλοιώνοντας τα φωνήματα. Οπωσδήποτε, η θέα των μεσηλίκων κυράδων που θα αναφωνούν εκστασιασμένες, πλάι στα νεαρά τους βλαστάρια, «Μπλά φράιντε», καθιστά το θέαμα αρκούντως διασκεδαστικό. Εξάλλου, η έκπτωση στην τηλεόραση που τόσο πολύ ήθελε ο άνδρας τους, ίσως να είναι και ο δρόμος προς την περαιτέρω καταρράκωση των συναισθηματικών -και σεξουαλικών – τους σχέσεων. Που δυστυχώς, έρχεται να απαντήσει -αντιδραστικά- σε αυτήν ακριβώς την έλλειψη.

«Black Friday” λοιπόν. Ακόμη κάτι το οποίο έχει καταστεί εργαλείο ανάδειξης μίας κουλτούρας κατανάλωσης, η οποία με τη σειρά της, είναι και το βασικό συστατικό της διαπλοκής του νέου, ανανεωμένου παραγωγικού καπιταλιστικού μοντέλου, με μία βιομηχανία του πολιτισμού που διεισδύει ολοένα και βαθύτερα στις πολιτισμικές νοηματοδοτήσεις της κατανάλωσης των απανταχού κοινωνιών.  Κάπως έτσι, κάποιες γεωγραφικές περιοχές οι οποίες ταυτίστηκαν με συγκεκριμένη παραγωγή πολιτιστικών ή άλλων υλικών αγαθών, διευρύνουν νοητικά την υπεροχή τους στα μυαλά των μαζών. Γιατί απλούστατα, δεν πωλείται μόνο το προϊόν, αλλά όλο το γνωσιακό πακέτο που το περικλείει.  Με ποιους τρόπους; Πέραν από την καθαρά συμβολική επένδυση των προϊόντων τους, συνδέονται όλα με ένα συγκεκριμένο, τρόπο ζωής. Το lifestyle αυτό, αγγίζει τη σφαίρα της ιδεολογίας, του τόπου παραγωγής, του αστικού ή και όχι τοπίου, του συναισθηματικού κόσμου. Εξού και το κάθε “Black Friday” καθίσταται μια νέα, καθολική θρησκεία που δίδει και το περιεχόμενο της σωτηρίας από τα πάθη.

Οι Κοινωνικοί Επιστήμονες, κυρίως η Κοινωνική και Πολιτισμική  Ανθρωπολογία, έχει μελετήσει προ πολλού τις κοινωνικές και συλλογικές, κατασκευασμένες νοηματοδοτήσεις των «τοτέμ». Τα τοτέμ, κυρίως υλικά αγαθά ή φυσικά αντικείμενα, ήταν επενδυμένα με ένα πλαίσιο «ιερότητας», ακριβώς γιατί είχαν ένα πρωτεύοντα ρόλο στην οργάνωση των εντόπιων νοημάτων ή/και στην παραγωγική διαδικασία ή/και στον καταμερισμό εργασίας ή/και στην πολιτική οργάνωση κοκ. Παράλληλα, αποτελούσαν ένα προνομιακό πεδίο διαπραγμάτευσης της εξουσίας, με τα νοήματα τους να μετασχηματίζονται σταδιακά ή να επιδέχονται πολλαπλών ερμηνειών. Ομολογουμένως, δεν υπήρχε μία ολική παγιότητα στην ερμηνεία τους. Όλα επιδέχονταν αλλαγής. Επιτελούσαν ή όχι μία σαφή λειτουργία, ήταν σημαντικοί κοινωνικοί συμβολισμοί και τα ίδια τα υποκείμενα νοούσαν την πραγματικότητα και με  βάση αυτά.

Κατά αυτό τον τρόπο, αρνούμαστε να αποδεχτούμε ότι τα «τοτέμ» ήταν απλώς κάποια κοινωνικά κατασκευασμένα νοήματα με πολλαπλό περιεχόμενο και συνθήκες, εκμεταλλευόμενο την «κατά το δοκούν» συγκυρία. Δεν μπορούμε να τα δούμε έξω από τους εξουσιαστικούς μηχανισμούς που συμπυκνώνουν την όλη δράση τους. Τοιουτοτρόπως, τα εμπορευματικά αγαθά, πολλά από αυτά δεν έχουν καμία αντικειμενική χρήση, δεν είναι απλώς μία «άλλη όψη της πραγματικότητας», ή «ένας τρόπος να σχετίζεσαι» ή «ένας τρόπος να δίνεις νόημα στον κόσμο που σε περιβάλλει». Είναι κάτι πολύ περισσότερο από αυτό.

Συμπερασματικά. Όχι, το “Black Friday” δεν είναι μια ευκαιρία να πάρεις κάτι πιο φθηνά. Είναι η ολική αποδοχή ενός συστήματος παραγωγής επενδυμένο με ένα “lifestyle” το οποίο προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Και κυριολεκτικά και μεταφορικά. Την προσβάλλει όταν διαιωνίζεται η εργασιακή σκλαβιά, όταν οι εργάτες «γράφουν» υπο-αμοιβόμενες υπερωρίες για τα κέρδη των πολυεθνικών σε κάτι τέτοιες γιορτούλλες, όταν προσλαμβάνονται άτομα με «ευέλικτες» συνθήκες εργασίας με ταυτόχρονη ολική απουσία κλαδικών Συμβολικών Συμβάσεων Εργασίας, όταν αναγκάζονται να δουλεύουν και Κυριακές. Όταν από όλο αυτό κερδίζουν μόνο οι μεγάλες επιχειρήσεις, όταν αποκρύπτονται παράλληλα οι εργάτες που καταπιέζονται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Τέλος, όταν αυτό το “lifestyle” περιορίζει ακόμη περισσότερο τα αντιστασιακά αντανακλαστικά των λαών, τα αποσυνδέει από εντόπιες απελευθερωτικές αναφορές και νοήματα, όταν περιορίζει τις κοινωνικές σχέσεις σε σχέσεις υλικών εμπορευμάτων.

Γιώργος Τάττης

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY